Nnwomfo a wɔyɛ wɔn ankasa adwuma hia nnwom ho nsɛm nhwehwɛmu ansa na wɔayi no adi. Din, wɔn a wɔyɛɛ adwuma no ne ahyɛnsode a ɛyɛ nokware boa nnwom ma ɛkɔ akyiri na sikatua du nnipa a ɛfata no nkyɛn. Afrika amammerɛ nam nnwom, sini, ntade ne dijitaal anansesɛm so du wiase nyinaa, nanso din a ɛda hɔ nkutoo nsi adebɔ sikasɛm a ɛtena hɔ. UNESCO ne WIPO nsɛm kyerɛ sɛ nimdeɛ, kyekyɛ, hokwan nkrataa ne adwumayɛfo nkitahodi na ɛma adebɔfo kura wɔn adwuma mu mfaso pii. Saa asɛm yi ho hia efisɛ adebɔfo din, hokwan kyɛfa ne nnwom no ahyɛnsode betumi adan bɔhyɛ kɛse ma ayɛ adanse a akenkanfo, mmusua ne mpɔtam akuw betumi ahwɛ na wɔate ase wɔ wɔn da biara asetena mu.

Ade a edi kan ne sɛ wɔbɛkyerɛ nea asɛyɛde da ne so. Nhyehyɛe pa kyerɛ onipa a ɔkora krataa no, nea ɔhwɛ mu, bere dodow a wɔyɛ foforo ne baabi a ɔmanfo bisa nsɛm. Sɛ eyi nni hɔ a, adebɔfo din, hokwan kyɛfa ne nnwom no ahyɛnsode betumi ayɛ asɛmpa a obiara nnim sɛ wɔyɛɛ adwuma no anaa dabi. Asɛyɛde a emu da hɔ ma mfomso siesie yɛ yiye.

Kwan a nnipa nya nsɛm no nso ho hia te sɛ nhyehyɛe no ankasa. Ɛsɛ sɛ nsɛm no yɛ adwuma wɔ telefon so, de kasa a emu da hɔ di dwuma, na ɛtra hɔ bere a intanɛt nkɔmmɔbea dawurubɔ no ayera. Wɔn a asɛm no ka wɔn tumi de bɔhyɛ no toto nea efi mu bae ho, mpo sɛ intanɛt kwan anaa mfiri sua.

Ɔkwan a ɛyɛ den fi ade ketewa a wotumi san yɛ no ase. Kuo, abusua, adwuma anaa ɔman adwumayɛbea betumi asɔ amanne biako ahwɛ, akyerɛw nea anyɛ yiye na asiesie ansa na wɔatrɛw mu. Eyi yɛ adanse kwan a ɛkɔ so, na ɛboa ma wohu sɛ sika anaa akwankyerɛ na ɛho hia.

Asiane bi wɔ hɔ a ɛsɛ sɛ wɔkwati. Nhwehwɛmu nhoma betumi adan nkrataa a dwuma nnim, wobetumi agye nnipa kokoam nsɛm a ntease pa biara nni akyi, na nhwɛso pa biako betumi ayɛ sɛ mmeae nyinaa ayɛ krado. Amanneɛbɔ pa bisa nea wɔagyaw no, akwanside no ne sɛ obi foforo betumi ahwɛ adanse no mu anaa.

Akenkanfo betumi afi ase denam eyi so: twɛn kakra ansa na woama nnwom no akɔ intanɛt so na mo nyinaa nhwɛ obiara din ne ne dwuma mu. Kora mmuae no, san hwɛ wɔ bere a moahyɛ mu, na kyerɛw nea asesa. Botae no nyɛ nhyehyɛe a mfomso biara nni mu. Ɛyɛ amanne a wotumi de ho to so a ɛma adebɔfo din, hokwan kyɛfa ne nnwom no ahyɛnsode da hɔ ma wɔsiesie. Sɛ adanse, asɛyɛde ne akyidi bom a, adwene pa dan mfaso.